MemoryBank

We bevinden ons in een merkwaardig, maar boeiend tijdperk met nieuwe technologische ontwikkelingen zoals Kunstmatige Intelligentie en de Metaverse. Een interessant aspect dat hierbij speelt, is het concept van de 'virtuele mens'. Er zijn reeds verschillende voorbeelden gezien van hoe virtuele mensen in diverse situaties kunnen worden toegepast. Zo maken grote bedrijven gebruik van virtuele influencers voor hun marketing [1], ontstaan er romantische relaties met chatbots [2] en worden virtuele replica's van overleden mensen ingezet om nabestaanden bij te staan in hun rouwproces [3] [4]. Hierin lijken niet alleen fictieve virtuele mensen te zijn gemaakt, maar het doet ook denken aan het begin van het digitaliseren van echte mensen. Deze technologische trends zorgen ervoor dat het speculeren over een toekomst, waarin we allemaal kunstmatig intelligente virtuele kopieën van onszelf hebben, niet ondenkbaar.

Zo doemden de eerste commerciële voorbeelden van de "menselijke digitale dubbel" op toen grote artiesten zoals Travis Scott [5], Marshmello [6] en Ariana Grande [7] zich lieten vertegenwoordigen door een virtuele kopie tijdens enkele Fortnite-evenementen. Met de introductie van krachtige LLM-modellen zoals GPT4, die de eerste tekenen van een Algemene Kunstmatige Intelligentie (AGI) laten zien [8], zijn kleine bedrijven ook al begonnen met het creëren van volledig door AI aangestuurde digitale dubbels [9][10].

Toch rijst de vraag in hoeverre het mogelijk is om een volledige digitale kopie van een mens te creëren. Alhoewel het idee van de digitale dubbel een speculatief concept is, is het omzetten van de mens in data en algoritmes vandaag de dag al te zien. Dit is bijvoorbeeld merkbaar in de wereld van Big Tech bedrijven, die data verzamelen en analyseren om gedetailleerde profielen van gebruikers te creëren.

Met deze profielen willen ze inzicht krijgen in onze gedragingen en voorkeuren om zo gerichter advertenties aan te bieden en content te leveren die ons op het platform houdt [11, 12]. Er lijkt in deze technologische golf fundamenteel een dataïstische overtuiging te overheersen [13]

Het dataïsme, voor het eerst benoemd in 2013 [14], is een ideologie en denkwijze waarin alles in het universum, inclusief de menselijke ervaring en emotie, wordt gezien als data die gemeten en geanalyseerd kunnen worden. Hierbij staat informatie of data centraal, en wordt de waarde van elk fenomeen in termen van data uitgedrukt [13]. Toch kan zich afgevraagd worden of het reduceren van de menselijke identiteit tot data en algoritmen wel mogelijk is.

"Hoe veelzijdig de datastromen die het dividu uitmaken in theorie ook zijn, in de praktijk schetsen ze eerder algoritmische karikaturen [15]" - Miriam Rasch

Is het werkelijk rechtvaardig en accuratisch om de complexiteit van menselijke identiteit, met zijn unieke samenstelling van emoties en ervaringen, te verkleinen tot kille algoritmen en data? Wat raken we aan belangrijke nuances van onze identiteit kwijt die niet in data gevangen kan worden? En lopen we hierdoor niet het risico om de essentie van wat ons uniek maakt te verliezen, in dit proces van digitalisering?

"An actual subject is always constituted by its gaps and inconsistencies and hence any attempt at perfection of self and subject amounts to an attempt to obliterate it [16]" - Mark Coeckelbergh

Positionering

In dit project neem ik een standpunt in tegen de dataïstische overtuiging die de mens ziet als niets meer dan data. Omdat de identiteit centraal staat als de essentie van een individu, volgt mijn mening dat identiteit niet genegeerd kan worden bij deze vertaling van mens naar data. Geïnspireerd door de filosofie van John Locke [17], zie ik identiteit als iets dat zich vormt door de continuïteit van onze herinneringen/ervaringen. Deze visie erkent de complexiteit van het menselijk bestaan en verzet zich tegen de simplistische benadering van mensen beschouwen als meetbare en nabootsbare objecten.

Ik beschouw het als ethisch onjuist om te proberen de mens te vangen in een algoritme, waarbij de fijne nuances en subtiliteiten die ons uniek maken verloren gaan. Hoe kan data bijvoorbeeld de ambiguïteit van onze emoties begrijpen en omvatten? Het reduceren van menselijke uniciteit tot louter data riskeert ontmenselijking en depersonalisatie. Als gevolg hiervan lopen we het risico van misrepresentatie. In uiteenlopende contexten, zoals gezondheidszorg, onderwijs, financiën en zelfs in persoonlijke relaties zoals vriendschappen en romantiek, zouden individuen gezien en behandeld kunnen worden als uitwisselbare data-objecten. Hierbij gaat de erkenning van onze unieke persoonlijke context, ervaringen en kwaliteiten verloren.

Dit gaat niet alleen voorbij aan wat ons menselijk maakt, maar vermindert ons ook tot objecten die geanalyseerd en gereproduceerd kunnen worden. In mijn ontwerp richt ik me op "de dataïstische ideologie in bevraging trekken" door de absurditeit hiervan inzichtelijk te maken.

MemoryBank

Als twee mensen op dezelfde plek zijn, rond dezelfde tijd, met dezelfde soort mensen, en ze dezelfde ervaren emoties beschrijven, hebben ze dan dezelfde herinnering? In de ogen van data wel. MemoryBank belichaamt deze kritische gedachte in de vorm van een satirisch scenario waarin herinneringen kunnen worden geüpload naar een bank. Hierin ervaart de bezoeker de frictie tussen de complexiteit van zijn herinnering en de simplistische benadering van dataficatie.

Bezoekers benaderen een balie waar ze hun herinnering beschrijven door een formulier in te vullen. Deze herinnering wordt vervolgens geüpload, waarbij het systeem de belangrijke kerntermen, ofwel de data, identificeert. Binnen de MemoryBank database wordt er vervolgens gezocht naar (in termen van data) identieke herinneringen waarbij de gedataficeerde herinnering kan worden geclusterd.

Een confronterende onthulling wordt gepresenteerd op een afschriftachtig overzichtsscherm: er zijn meerdere mensen met dezelfde identieke herinnering! Dit ontwerp nodigt bezoekers uit om de uniciteit van menselijke identiteit binnen de digitale wereld te overdenken. Het stelt daarmee de cruciale vraag of dingen die ons uniek maken ook werkelijk te vatten zijn in data. Het daagt uit tot reflectie op de simplistische benadering van het menselijk bestaan in een wereld die steeds meer door dataïsme wordt gedomineerd.

“Het deed toch wel pijn om te zien dat wat voor mij zo persoonlijk voelt, zomaar in een paar datapuntjes samengevat wordt." - User Test