Nul Komma Nul

We streven voortdurend naar maximale productiviteit, optimale prestaties en het minimaliseren van verspilling van tijd, middelen en energie. Technologische innovatie, automatisering en optimalisatie van processen zijn vaak prominente kenmerken van deze hyperefficiënte samenleving. We worden gedomineerd door de overtuiging dat tijd die niet efficiënt en productief wordt besteed, en vooral geen winst oplevert, verspilde tijd is [1,2].


Volgens socioloog Hartmut Rosa hebben huidige technologische ontwikkelingen het tempo van veranderingen enorm versneld. Zichtbare versnelling begon tijdens de industriële revolutie en is sindsdien alleen maar geaccelereerd [3]. En wanneer onze omgeving versnelt, moeten wij als mens sneller trappen om het tempo bij te benen. Rosa stelt dat we het verlangen hebben om alles in ons leven beheersbaar en controleerbaar te maken [4]. Is het mogelijk om deze controle los te laten?


Deze hyperefficiëntie beperkt zich niet langer tot de werkvloer, maar heeft zich uitgebreid naar onze vrije tijd. Elk moment van de dag wordt gezien als een kans om een beter persoon te worden. Zelfs de taken die wij als ontspanning zien, worden gereduceerd tot een takenlijstje. Het voelt alsof de we de tijd die verloren gaat moeten rechtvaardigen. We bepalen onze waarden aan de hand van hoeveel we gedaan krijgen op een dag.


Wanneer we niet anders doen dan alleen maar accelereren, wordt 'niksen' equivalent van luiheid, gebrek aan ambitie en onproductiviteit. 'We moeten stoppen productiviteit te associëren met deugdzaamheid; het kapitalisme drijft op onze angst om lui te zijn', stelt sociaal psycholoog Devon Price [5].

We worden verwacht te blijven versnellen. Het lijkt haast alsof er geen ruimte is om te vertragen en niks te doen. ‘Niksen’ of 'lanterfanten' houdt in dat iemand simpelweg niks doet zonder een specifiek doel of activiteit in gedachten te hebben. Het is een ongedwongen en onbezorgde houding waarbij iemand de tijd laat voorbijgaan zonder zich bezig te houden met enige vorm van productieve activiteit [6]. Psychologisch onderzoek suggereert zelfs dat niets doen essentieel kan zijn voor creativiteit en het ontwikkelen van nieuwe inzichten [7]. Niets doen - of gewoon ‘zijn’ - is net zo belangrijk voor het menselijk welzijn als iets doen. Toch lijkt het alsof we zijn vergeten hoe we moeten 'niksen' in een samenleving waar we alles meetbaar, controleerbaar en efficiënt willen maken. Is niksen überhaupt een meetbaar fenomeen?


Nul Komma Nul levert een weerwoord tegen dit hyperefficiënte systeem en het idee dat we altijd maar moeten accelereren, door een oproep te plaatsen om vaker te gaan niksen. Het biedt echter geen concreet antwoord op dit complexe thema. Nul Komma Nul biedt een kritisch perspectief om bewustwording te creëren over efficiëntie en acceleratie, door middel van een visuele interactieve installatie.


Het wordt tijd om niks te doen. Nul Komma Nul geeft deze mogelijkheid, door middel van een hoofdband die elektrische activiteit van de hersenen kan meten. Vanuit neurowetenschappelijk oogpunt zijn er verschillen in processen van de hersenen te zien wanneer de persoon aan een actieve taak werkt of niet. Dus, is ‘niksen’ meetbaar? Ironisch genoeg wel. We willen als mens tóch alles controleerbaar en meetbaar maken. Waarom niet niks?


Er is echter geen handleiding aanwezig hoe we niks moeten doen. Het valt buiten ons patroon: het is oncontroleerbaar. Nul Komma Nul haalt inspiratie uit cymatics en Chladni patronen uit de 18e eeuw, trillingspatronen die ontstaan op het oppervlak van een plaat wanneer deze wordt beïnvloed door geluidsgolven [8]. De patronen zijn afhankelijk van de meerdere frequenties die met elkaar botsen. Het prikkelt en is constant in beweging, net zoals ons brein. Laat de behoefte om alles te beheersen en te controleren los. Vertraag en geef je over aan het moment zonder schuldgevoel. Doe niks. Doe dát vaker.


Dus, wanneer heb jij voor het laatst niks gedaan? Bezoekers krijgen na de ervaring een beloning. Niks doen is namelijk niet niks. "Gefeliciteerd! Je hebt vandaag niks gedaan". Jouw boekje inclusief persoonlijke hersenactiviteit mag jij in je broekzak steken en mee naar huis nemen, om nog eens goed te bestuderen wat je nou hebt gedaan bij deze installatie. Precies: niks.