Verhalend Delen
“Hoe kan ik ervoor zorgen dat jongeren in aanraking komen met boeken die aansluiten bij hun voorkeuren zodat hun intrinsieke motivatie voor lezen weer wordt aangewakkerd?”
Hoe kan ik effect hebben op de leesmotivatie van jongeren? Dit was de vraag waar ik mee begon en wat eindigde met het Sleutelboek. Een manier om diverse boeken bij jongeren te krijgen gebaseerd op hun voorkeuren op een plek waar zij consistent langskomen. Zo kunnen zij opnieuw een keuzeroutine opbouwen en hun leesmotivatie terugvinden.
Uit mijn onderzoek bleek dat jongeren problemen ervaren met hun keuzeroutine in boeken. Zij ervaren moeite met het kiezen van de juiste boeken maar zetten niet de stap om op zoek te gaan. Met het Sleutelboek overbrug ik dit probleem. In een tijdspan van een minuut kunnen zij hun voorkeuren aangeven waarop een aanbeveling wordt gegeven in de vorm van een bon. Deze is makkelijk mee te nemen en haalt de drempel naar beneden. Dit boek wordt neergezet op een plek waar de jongeren vaak langskomen. Op deze manier kunnen zij frequent een nieuwe aanbeveling krijgen. Een keuzeroutine wordt hierdoor opgebouwd en hun leesmotivatie gaat omhoog.
Door de drempel naar de juiste boeken te verlagen kan de motivatie omhoog.
Het Sleutelboek
Mijn ontwerp oplossing is een interactief boek genaamd het Sleutelboek dat neergezet kan worden op plaatsen waar de doelgroep vaak langskomt.
In het boek is er de mogelijkheid om een aantal voorkeuren op te geven. Op basis van jouw voorkeuren wordt een verhaal uitgeprint dat je kan meenemen om te lezen. Door een fysiek element toe te voegen wordt ervoor gezorgd dat dat de gebruiker betrokken blijft. Ook blijft op deze manier de confrontatie met lezen aanwezig.
De keuzes die de gebruiker kan aangeven zijn het type genre en het soort tekst dat zij meekrijgen. Deze keuze-elementen maakten de meeste impact op de jongeren en geeft ze een gevoel van controle. Het soort tekst is een belangrijke keuze omdat dit de drempel verlaagd, ze associëren dit niet gelijk met een compleet boek. Daarom is er de keuze voor een samenvatting van een boek, de inleiding tot een boek en een kort verhaal.
Als laatste wordt er op de bon verwezen naar waar het boek of verhaal te vinden is. Wanneer dit voor ze bevalt hoeven ze een klein aantal stappen te zetten om het boek of verhaal te vinden. Zolang deze drempel laag blijft kan de motivatie tot het opzoeken omhoog. In eerste instantie gaven de gebruikers aan niet uit zichzelf op zoek te gaan. Maar na het toevoegen van een QR-code en een link werd deze stap toegankelijker.
De context waarin dit geplaatst wordt maakt uit voor de werking van het ontwerp. Het moet staan op een plaats waar de doelgroep vaak voorbijkomt zodat zij een eigen keuzeroutine kunnen starten. En zodat de confrontatie niet bij één keer blijft. Mijn ontwerpoplossing is bijvoorbeeld getest in een muziekschool waar leerlingen minimaal één keer per twee weken langskomen.
De Boektwijfelaars
De personen in mijn doelgroep en dus mijn gebruikers zijn jongeren van middelbare schoolleeftijd die zichzelf als boektwijfelaars zien. Met een focus op de onderbouw. Boektwijfelaars zijn mensen die lezen wanneer ze het goede boek tegenkomen en er zelf de tijd voor vrijmaken.
De boektwijfelaars gaan dus steeds minder lezen, en dit is grotendeels aan te wijzen aan het feit dat ze het steeds minder tegenkomen in hun dagelijks leven. Ouders nemen minder boeken in huis, leraren geven niet het goede voorbeeld en natuurlijk speelt sociale media een grote rol. Dit alles bracht mij tot de conclusie dat ze geen of minder toegang meer hebben tot wat hun aanspreekt. Ze weten namelijk heel goed zelf aan te wijzen waarom ze zouden willen lezen. Al is het een honger voor kennis of een manier om in een andere wereld te duiken. Wanneer je hen de juiste tools biedt om bekend te raken met hun voorkeuren vinden ze zelf de sleutel naar de oplossing.
Op zoek naar de sleutel
Er is al geruime tijd duidelijk dat de leesvaardigheid van jongeren in Nederland achteruitgaat. Je kunt spreken van een leescrisis. 24% van kinderen onder de 15 is niet op het niveau dat zij zouden moeten zitten [1][2]. Dit is een zorgwekkende statistiek want een leesachterstand is moeilijk in te halen.
Deze statistieken zijn aan een aantal factoren te attribueren. Op de eerste plek wordt er over het algemeen steeds minder gelezen. Dit is toe te wijzen aan meerdere factoren waaronder sociale media [3]. Daarnaast laat het schoolsysteem zijn steken vallen. Vooral in Nederland ligt er veel focus op het aanleren van trucjes (begrijpend lezen) en wordt vrij lezen een minder groot onderdeel van het curriculum [4][5]. Ook lezen steeds minder leraren zelf en halen ouders minder boeken in huis. Dit zorgt ervoor dat de jongere generatie niet omringt wordt met de juiste voorbeelden of de juiste boeken.
Deze zorgwekkende feiten zorgden ervoor dat ik mij bezig wilden houden met wat de jeugd nodig heeft om meer te gaan lezen. Want zij blijven wel aangeven behoefte te hebben aan lezen [6]. Tijdens mijn onderzoek heb ik naast veel boeken gelezen ook veel verschillende mensen gesproken over het onderwerp. Natuurlijk de doelgroep zelf, hun leraren, hun ouders, bibliothecaressen en boekhandelaren. Daarnaast waren er zeker in het huidige leesklimaat genoeg columns en opiniestukken over te vinden [7]. Eerst leek het alsof de behoefte lag bij een persoonlijke aanpak. Na het onderzoek werd er duidelijk dat de drempel verlagen en de juiste resources bieden meer van belang zijn.
De jongeren hadden moeite met het onderhouden van een keuzeroutine en het uitkiezen van boeken. Dit komt voort uit een gemis van boeken om hen heen. Ouders lezen een stuk minder maar ook mediatheken op middelbare scholen halen steeds minder boeken in huis. En wanneer je zelf niet op zoek gaat mis je de kans om te lezen en mis je wat je er persoonlijk uit haalt. Mijn doel werd dus ook het faciliteren van boeken die aansluiten bij de voorkeuren van de doelgroep zodat hun keuzeroutines kunnen worden opgebouwd en hun leesmotivatie weer omhoog kan.
Er zijn verschillende testen en prototypes gedaan om erachter te komen waar de pijnpunten liggen en waar het probleem niet groter is dan realistisch op te lossen. Aan het einde staat er een ontwerpoplossing die zowel de vraag beantwoord als het doel bereikt.
Ik als ontwerper (en lezer)
Ik vind lezen een van de fijnste dingen die er is, en ik wil deze liefde het liefst met iedereen delen. De meeste mensen weten waarom lezen belangrijk is: het zorgt bijvoorbeeld voor ontspanning, hogere concentratie en een betere woordenschat [7]. Echter zijn deze redenen niet genoeg om jongeren en anderen leestwijfelaars consistent te laten lezen. Door de net benoemde argumenten snap ik waarom. Toch betwijfel ik niet dat er hoop is, dat heb ik met mijn eigen ogen kunnen zien door het doen van dit onderzoek.
In tegenstelling tot veel anderen zie ik dat je jongeren moet blijven aanmoedigen. Zolang je hen de juiste middelen aanbiedt is er geen sprake van een verloren situatie. Jongeren en iedereen die de behoefte heeft weet waarom zij lezen [9]. Zolang zij zelf de keuzes kunnen maken en het voortouw kunnen nemen maak ik mij geen zorgen.
De jongere generatie lezers heeft enorm veel potentie. En naast academische resultaten zijn er ook genoeg persoonlijke redenen om te lezen [10]. Jongeren zien personages in de boeken die zij lezen die ontdekken in staat te zijn de wereld te verbeteren. Ik veronderstel dat sommigen zouden zeggen dat het naïef is om te denken dat boeken de wereld kunnen verbeteren, en misschien klopt dat wel. Maar mensen kunnen de wereld veranderen en ik vind dat boeken mensen kunnen veranderen.
"Mensen kunnen de wereld veranderen en ik vind dat boeken mensen kunnen veranderen."
Bronvermelding
[1] R. Meijer, „Nederlands taal- en rekenniveau onder jongeren 'stremt somber', Onderwijs gebiedt focus in scholing,” de Volkskrant, 3 November 2022.
[2] Inspectie van het Onderwijs, „De staat van het onderwijs 2018. Onderwijsverslag 2016/2017.,” 2018.
[3] J. Hari, „De aandacht verloren,” Nijgh & van Ditmar, 2022
[4] P. v. Lenteren, „Ook voor jongeren zou je moeten schrijven zonder pasklare antwoorden,” de Volkskrant, 15 september 2022.
[5] D. Abitzsch en E. Van der Knaap, „Vrij lezen in de bovenbouw,” pp. 105(6), 16-20, 2018.
[6] P. Broeder en M. J. W. Stokmans, „Why should I read? A cross-cultural investigation into adolescents' reading socialisation and reading attitude.,” International Review of Education 59 (1), 87-112, 2017.
[7] Y. van Dijk en M. Klaver, „Hoe minder je leest, hoe minder je weet.,” de Groene Amsterdammer, 18 mei 2022.
https://www.groene.nl/artikel/hoe-minder-je-leest-hoe-minder-je-weet
[8] D. L. Williams, „The necessity of young adult fiction,” Oxford university press, 2023
[9] R. Hisgen en A. van der Weel, „De Lezende Mens,” in De Lezende Mens, Atlas Contract, 2022, pp. 12-25, 217-229.
[10] S. C.P., „Het verhaal achter de lezer: een empirisch onderzoek naar variabelen die verschillen in leesgedrag verklaren.,” Eburon.