Verdwaald in het politiek wonderland

Verkiezingen zijn nooit ontworpen voor sociale media, ze rekenen niet op nepnieuws, AI-beelden, manipulerende algoritmes of techmiljardiars met te veel macht. De generatie Z die zich nu bijna volledig laat informeren over de politieke wereld via sociale media wordt door algoritmes en identiteitsvorming verdeeld. Een verdeelde samenleving is makkelijker te controleren, een samenleving die geen compromissen wil trekken kan tegen elkaar keren en onbedoeld kiezen voor dictatuur. Het begint bij de verkiezingen maar als we niet opletten, eindigt daar ook de democratie.

In een snel polariserende samenleving werken de verkiezingen als een centrifuge: alles zwiept naar de uitersten [1]. Sociale media is een versterker van al bestaande polarisatie in Nederland. Niet alleen door filterbubbels of de manipulatie van algoritmes, maar ook door collectieve identiteitsvorming en de uitvergroting van problemen. Dit is ideaal voor de populistische politiek, waarin onvrede niet alleen wordt benoemd, maar actief wordt aangewakkerd. De populist stelt zich op als de stem van de boze burger en doet beloftes die vaak los staan van echte beleidsoplossingen. In deze vorm van politiek verdwijnt de inhoud, en wordt compromispolitiek, noodzakelijk voor complexe maatschappelijke vraagstukken, onmogelijk gemaakt. De democratische dialoog wordt ingeruild voor politieke simplificatie en polarisatie. De huidige politieke realiteit in Nederland lijkt steeds vaker op een toneelstuk vol oneliners, halve waarheden en ego-gestuurde discussies, waarin nauwelijks ruimte is voor nuance of dialoog. Het is een vorm van absurditeit die niet alleen vervreemdt, maar ook ontwricht [1].

Lewis Carroll liet Alice afdalen in een wereld vol absurditeit. Wanneer ze bang is, hervindt ze zichzelf. Naarmate die wereld steeds vreemder wordt, blijft Alice vragen stellen en weigert ze zich te voegen naar de bizarre logica van Wonderland [2].

Wij zijn Alice, in ons eigen digitale Wonderland. Ook wij moeten nieuwsgieriger zijn, scherper kijken, en leren van wat er de afgelopen decennia met onze democratie is gebeurd: toenemende ongelijkheid, giftige desinformatie, en een samenleving die steeds steeds meer polariseert. We moeten ons opnieuw interesseren voor wat anderen beweegt. Alleen dan kunnen we de kracht van maatschappelijke democratie herkennen, versterken en vernieuwen. Net als Alice kunnen ook wij groeien, door ons te blijven verwonderen en kritisch te blijven denken, met de lessen van de geschiedenis als kompas. En net als Alice zullen we onze nieuwsgierigheid moeten voeden en bewaken, om zo de weg uit de absurditeit terug te vinden [1].

De audiovisuele beleving en de bijbehorende zine bieden een manier om de weerbaarheid van Gen Z tegen manipulatie via sociale media-algoritmes te versterken, door hun perspectivistische lenigheid te bevorderen. Perspectivistische lenigheid verwijst naar het vermogen om flexibel om te gaan met uiteenlopende perspectieven. Deze vaardigheid wordt vaak onderdrukt door de menselijke neiging zich sterk te identificeren met groepen die dezelfde overtuigingen, waarden of identiteiten delen, en zich tegelijkertijd af te zetten tegen andere groepen. Algoritmisch aangestuurde, gepersonaliseerde content versterkt dit mechanisme, waardoor gebruikers steeds meer opgesloten raken in bevestigende wereldbeelden.

Ik wil de doelgroep, Gen Z, laten reflecteren op hun eigen positionering binnen de wereld. De audiovisuele beleving is bedoeld om emotioneel te raken en te confronteren, en biedt daarbij context en ruimte voor reflectie om echte bewustwording en gedragsverandering te stimuleren. Een fysiek, speculatief en speels medium zoals een zine kan jongeren vervolgens aanzetten tot nadenken. Eerst wordt de gebruiker ondergedompeld in de chaos en verwarring van het digitale politieke landschap via de audiovisuele ervaring, waarna de zine hen uitnodigt om stil te staan bij hun eigen positie en die van anderen. Vandaar dat ik beide elementen combineer: samen versterken ze elkaar in hun doelstelling.

Dit ontwerp stimuleert jongeren om actief na te denken over de wereld waar zij zelf naar streven, en hen aanmoedigen om hier ook daadwerkelijk voor op te staan, zowel in hun politieke standpunten als in hun handelen. Niet passief meelopen, maar hun plek in de samenleving bepalen vanuit kritisch denken, verbeeldingskracht en empathie.

[1] M. Luyten, Kiezen voor democratie: of voor dictatuur, 1ste ed. Amsterdam, Amsterdam, Nederland: De Bezige Bij, 2024. Beschikbaar op: Kiezen voor democratie, Marcia Luyten | 9789403135021 | Boeken | bol

[2] L. Carroll, Alice’s Adventures in Wonderland. Macmillan, 1865. [Online PFD]. Beschikbaar op: https://www.alice-in-wonderland.net/

[3] Gedownload Collage in magazine style with emotional woman’s lip gestures set. Girl mouth close up with lipstick makeup expressing different emotions. Black and white toned sunny summer colorful yellow background: Bestandsnummer: 247758363. [Online]. Beschikbaar op: https://stock.adobe.com/nl/images/collage-in-magazine-style-with-emotional-woman-s-lip-gestures-set-girl-mouth-close-up-with-lipstick-makeup-expressing-different-emotions-black-and-white-toned-sunny-summer-colorful-yellow-background/247758363?prev_url=detail

[4] Alice, “Pictures from the Nursery Alice - Alice-in-Wonderland.net”, Alice-in-Wonderland.net, 20 september 2020. https://www.alice-in-wonderland.net/resources/pictures/nursery-alice/